Τεχνητή Νοημοσύνη και Ανισότητες στην Ελλάδα: Συγκριτικά στοιχεία από την περίοδο 2024-2026
Martin Wählisch
Αναπληρωτής Καθηγητής Μετασχηματιστικών Τεχνολογιών, Καινοτομίας και Παγκόσμιων Υποθέσεων στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ
Χρήστος Παπαγιάννης
Επισκέπτης Καθηγητής στο Brussels School of Governance του
Ελεύθερου Πανεπιστημίου Βρυξελλών (VUB) και υποψήφιος διδάκτορας στο Πανεπιστήμιο του Μάαστριχτ
Η παρούσα έκθεση επιχειρεί να ανιχνεύσει κατά πόσο η ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) κατά την περίοδο 2024 – 2026 επηρέασε θετικά ή αρνητικά τις κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες, μέσα από τις έρευνες που πραγματοποίησαν το Eteron και η AboutPeople (9 – 11 Νοεμβρίου 2024), καθώς και η διαΝΕΟσις και η Metron Analysis (8 – 13 Ιανουαρίου 2026). Η πρώτη έρευνα πραγματοποιήθηκε με διαδικτυακές συνεντεύξεις (CAWI) σε πανελλαδικό αντιπροσωπευτικό δείγμα 1.102 ατόμων, ενώ η δεύτερη ακολούθησε μικτή μεθοδολογία, συνδυάζοντας τηλεφωνικές και διαδικτυακές συνεντεύξεις (CATI και CAWI), σε πανελλαδικό αντιπροσωπευτικό δείγμα 1.111 ατόμων. Η ανάλυση συμπληρώνεται από στοιχεία της Eurostat για το 2025, συγκριτικά δεδομένα από ορισμένες χώρες της Νότιας Ευρώπης και επιμέρους ευρήματα του Ειδικού Ευρωβαρομέτρου για ψηφιακά ζητήματα.
Η έκθεση περιγράφει και εξετάζει τα δεδομένα χωρίς να ακολουθεί αυστηρά διαχρονική προσέγγιση, επειδή οι δύο έρευνες έχουν διαφορετική μεθοδολογία, διαφορετικό προφίλ ερωτηθέντων και διαφορετική διατύπωση παρόμοιων ερωτήσεων. Η έρευνα του 2024 έγινε μόνο διαδικτυακά και το πιθανότερο είναι ότι συμμετείχαν άτομα που είχαν ήδη μεγαλύτερη εξοικείωση με τις ψηφιακές τεχνολογίες. Η μικτή μεθοδολογία του 2026, αντίθετα, επέτρεψε να συμμετάσχουν και πολίτες με λίγη ή καθόλου εξοικείωση με το διαδίκτυο ή την ΤΝ. Γι’ αυτό τα ποσοστά δεν συγκρίνονται άμεσα, αλλά παραμένουν χρήσιμα για να εξετάσουμε εάν η ηλικία, η εκπαίδευση, το εισόδημα, το φύλο και η θέση στην αγορά εργασίας επηρεάζουν ή όχι τη διάδοση της ΤΝ.
Έτσι, η βασική διαπίστωση της έρευνας είναι ότι χρειάζονται πολιτικές για να ρυθμιστεί η ΤΝ δίκαια και να δοθεί προτεραιότητα στο ζήτημα των ανισοτήτων, αφού η τεχνολογία από μόνη της δεν φαίνεται να τις αμβλύνει αυτόματα. Χωρίς στοχευμένες παρεμβάσεις, οι ανισότητες που υπάρχουν μπορεί να παραμείνουν ίδιες ή να αυξηθούν.
Ειδικότερα, η έρευνα καταγράφει τα ακόλουθα:
- Η Ελλάδα ξεπερνά τον ευρωπαϊκό μέσο όρο στην ατομική χρήση. Το 2025, το 44,1% των πολιτών στην Ελλάδα είχε χρησιμοποιήσει παραγωγική ΤΝ κατά τους προηγούμενους τρεις μήνες, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στην ΕΕ-27 ήταν 32,7%.
- Η ιδιωτική χρήση είναι 40,9% στην Ελλάδα και 25,5% στην ΕΕ. Η επαγγελματική χρήση είναι λίγο πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, στο 16,1% έναντι 15,4%.
- Η μεγαλύτερη διαφορά φαίνεται στις επιχειρήσεις. Μόνο το 8,9% των ελληνικών επιχειρήσεων με δέκα ή περισσότερους υπαλλήλους χρησιμοποιούσε κάποια τεχνολογία ΤΝ, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό στην ΕΕ-27 ήταν 20%. Ταυτόχρονα, η Ελλάδα είχε το μικρότερο ποσοστό υιοθέτησης μεταξύ των χωρών της Νότιας Ευρώπης που εξετάστηκαν.
- Η ηλικία εξακολουθεί να χωρίζει έντονα τους ανθρώπους: το 87,4% των ατόμων 17–24 ετών χρησιμοποιεί ΤΝ, ενώ μόνο το 34% των πολιτών ηλικίας 65 ετών και άνω κάνει το ίδιο.
- Η εκπαίδευση επηρεάζει σημαντικά το πόσο εύκολα έχουν οι άνθρωποι πρόσβαση στα οφέλη της ΤΝ. Η χρήση ήταν 50,3% για όσους είχαν εκπαίδευση έως τη δευτεροβάθμια, 71% για τους αποφοίτους τριτοβάθμιας και 89,4% για όσους είχαν μεταπτυχιακό ή διδακτορικό.
- Οι εισοδηματικές διαφορές φαίνονται καθαρά: στα νοικοκυριά με μηνιαίο εισόδημα κάτω από 1.000 ευρώ το 55,2% χρησιμοποιεί ΤΝ, ενώ στα νοικοκυριά με εισόδημα πάνω από 3.000 ευρώ το ποσοστό φτάνει το 85,1%.
- Το έμφυλο χάσμα παραμένει. Το 2026, το 70,5% των ανδρών δήλωσε ότι χρησιμοποιεί ΤΝ, ενώ το ποσοστό για τις γυναίκες ήταν 59,8%.
- Οι περισσότεροι στηρίζουν τη νομοθέτηση κανόνων που θα θέτουν όρια στη χρήση της ΤΝ. Από όσους γνώριζαν την ΤΝ, το 90,3% ήθελε κάποιους περιορισμούς και μόνο το 8,9% ήθελε να χρησιμοποιείται χωρίς κανέναν έλεγχο.
- Η ελληνική κοινωνία δείχνει μεγαλύτερη ανησυχία από τον μέσο όρο της Ευρώπης για τη χρήση της ΤΝ στην εργασία. Μόνο το 48% είχε θετική γνώμη για τη χρήση ρομπότ και ΤΝ στον χώρο εργασίας, ενώ στην ΕΕ το ποσοστό ήταν 62%. Επίσης, το 80% πίστευε ότι θα χαθούν περισσότερες θέσεις εργασίας από όσες θα δημιουργηθούν, ενώ στην ΕΕ το ποσοστό αυτό ήταν 66%.
- Η ιδιωτικότητα εξακολουθεί να αποτελεί ευαίσθητο σημείο, καθώς περίπου το 71,5% περιμένει ότι η ΤΝ θα επηρεάσει αρνητικά ή μάλλον αρνητικά την προστασία της ιδιωτικής ζωής.
- Η ελληνική κοινωνία χρησιμοποιεί την ΤΝ πιο γρήγορα απ’ όσο μπορούν να την εντάξουν ουσιαστικά οι επιχειρήσεις, οι θεσμοί και οι παραγωγικές δομές της χώρας. Αν δεν υπάρξουν συντονισμένες πολιτικές, η ΤΝ μπορεί να διατηρήσει ή να οξύνει ανισότητες που υπήρχαν και πριν αρχίσει να διαδίδεται στον κοινωνικοοικονομικό ιστό.
