Δημόσια ψυχική υγεία στην Ελλάδα: ένα δίκτυο στον χάρτη, άνιση πρόσβαση στην πράξη

Νιόβη Αναζίκου
Δημοσιογράφος και Ντοκιμαντερίστρια

Τις τελευταίες δεκαετίες, η ψυχική υγεία στην Ελλάδα έχει περάσει από ένα σύστημα που στηριζόταν κυρίως στην ιδρυματική φροντίδα προς την αποασυλοποίηση και την ανάπτυξη κοινοτικών υπηρεσιών. Η μετάβαση αυτή άλλαξε σημαντικά το τοπίο της φροντίδας, χωρίς όμως να έχει οδηγήσει σε ένα πλήρως ανεπτυγμένο και λειτουργικά διασυνδεδεμένο δίκτυο. Σήμερα, η δημόσια ψυχική υγεία βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σημείο, καθώς η στελέχωση, η γεωγραφική κατανομή των υπηρεσιών και η δυνατότητα παρακολούθησης της λειτουργικής επάρκειας των δομών παραμένουν καθοριστικά ζητήματα. Η κατάσταση για τον τρόπο οργάνωσης του συστήματος έχει αποτυπωθεί και στη διεθνή βιβλιογραφία: ήδη από το 2017, οι Κωνσταντίνος Ν. Φουντουλάκης, ψυχίατρος, καθηγητής Ψυχιατρικής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και διευθυντής της Γ΄ Ψυχιατρικής Κλινικής στο Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ και ο Κυριάκος Σουλιώτης, καθηγητής Πολιτικής Υγείας και κοσμήτορας της Σχολής Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, χρησιμοποιούσαν, στον τίτλο σύντομης παρέμβασής τους στη διεθνή βιβλιογραφία, τον χαρακτηρισμό «περιφερειοποίηση χωρίς εξορθολογισμό» για το ελληνικό σύστημα ψυχικής υγείας ¹

Η έρευνα επιχειρεί να καταγράψει αυτή την εικόνα, μέσα από τα διαθέσιμα δεδομένα, τις δημόσιες πηγές και τις μαρτυρίες ειδικών.

Η πρώτη δυσκολία είναι να σχηματίσει κανείς συνολική εικόνα του δικτύου. Έπειτα από αίτημα προς το Υπουργείο Υγείας για συγκεντρωτικά στοιχεία, η αρμόδια Διεύθυνση Ψυχικής Υγείας παρέπεμψε στον Ψηφιακό Χάρτη Μονάδων Ψυχικής Υγείας – ένα εργαλείο που δεν επιτρέπει εύκολη εξαγωγή και επεξεργασία δεδομένων ανά τύπο δομής και φορέα. Από ιδία καταμέτρηση στο ηλεκτρονικό μητρώο ² προέκυψαν 365 καταγεγραμμένες μονάδες. Στα ίδια τα δεδομένα του Χάρτη, 289 εγγραφές έφεραν τον χαρακτηρισμό ΝΠΙΔ – όλες με την ένδειξη ΑΜΚΕ (μη κερδοσκοπικοί φορείς) στο πεδίο τύπου του Χάρτη – και 75 τον χαρακτηρισμό ΝΠΔΔ, ενώ μία εγγραφή δεν έφερε νομικό χαρακτηρισμό. Oι δημόσιες αυτές εγγραφές αφορούσαν σχεδόν αποκλειστικά εξωνοσοκομειακές και κοινοτικές μονάδες, κυρίως τα Κοινοτικά Κέντρα Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Εφήβων και μονάδες των ψυχιατρικών νοσοκομείων. Στις στεγαστικές κατηγορίες του Χάρτη – οικοτροφεία, ξενώνες και προστατευμένα διαμερίσματα (167 εγγραφές συνολικά) – δεν καταγράφηκε καμία εγγραφή με χαρακτηρισμό ΝΠΔΔ, τρεις δημόσιες εγγραφές με στεγαστικό χαρακτήρα στην ονομασία τους είχαν ταξινομηθεί από τον ίδιο τον Χάρτη ως Κοινοτικά Κέντρα Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Εφήβων και όχι στις στεγαστικές κατηγορίες. Το εύρημα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς, σύμφωνα με την καταγραφή «μονάδες 2025.xlsx» που παρουσιάζεται αμέσως παρακάτω, στη χώρα λειτουργούν 311 δημόσιες στεγαστικές δομές. Με βάση το στιγμιότυπο των δεδομένων της 15ης Μαΐου 2026, ο Χάρτης δεν αποτύπωνε πλήρως το δημόσιο δίκτυο ψυχικής υγείας, ιδίως ως προς το στεγαστικό του σκέλος, και δεν μπορούσε να θεωρηθεί πλήρης απογραφή των μονάδων. Ενδεικτικό της ρευστότητας των επίσημων δεδομένων είναι ότι, σε επανέλεγχο στις 4 Ιουλίου 2026, πριν διακοπεί η απόκριση του διακομιστή, είχαν προστεθεί τουλάχιστον 93 νέες εγγραφές, δημόσιες ή χωρίς δηλωμένο νομικό χαρακτηρισμό. Μεταξύ των επιπλέον εγγραφών περιλαμβάνονταν μονάδες γενικών νοσοκομείων – εξωτερικά ιατρεία και Κέντρα Ψυχικής Υγείας – καθώς και τουλάχιστον 22 εγγραφές στεγαστικού τύπου (οικοτροφεία, ξενώνες και προστατευμένα διαμερίσματα γενικών νοσοκομείων), όλες δημόσιες.

Η πορεία της αποϊδρυματοποίησης και η ανάπτυξη κοινοτικών υπηρεσιών προχώρησαν σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες. Η ισχυρή παρουσία μη κερδοσκοπικών φορέων στο δίκτυο συνδέεται με την ψυχιατρική μεταρρύθμιση μετά το σκάνδαλο της Λέρου, τη δεκαετία του 1980, και τα προγράμματα «Λέρος» και «Ψυχαργώς», που συνέβαλαν στην ανάπτυξη κοινοτικών και στεγαστικών υπηρεσιών. Κατά τον Στέλιο Στυλιανίδη, ομότιμο καθηγητή Κοινωνικής Ψυχιατρικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, ιδρυτή και επίτιμο πρόεδρο της ΕΠΑΨΥ ³, οι φορείς αυτού του τύπου ανέρχονται σήμερα σε περίπου 92, εκτίμηση που αφορά φορείς και όχι επιμέρους μονάδες, και επισημαίνει ότι η διευρυνση τους δεν συνοδεύτηκε από ενιαίο σύστημα συντονισμού και αξιολόγησης. Στον Ψηφιακό Χάρτη της 15ης Μαΐου 2026, οι περισσότερες καταγεγραμμένες μονάδες λειτουργούσαν από ΝΠΙΔ μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα. Η πρωτοβουλία του ΟΔΙΠΥ για ενιαίο πλαίσιο αξιολόγησης επιδιώκει να ανταποκριθεί σε αυτή την ανάγκη. Ωστόσο, η μετάβαση σε ένα πλήρως ανεπτυγμένο, επαρκώς στελεχωμένο και λειτουργικά διασυνδεδεμένο κοινοτικό δίκτυο παραμένει ανολοκλήρωτη.

Πέρα από τον χάρτη, η καταγραφή μονάδων ψυχικής υγείας του 2025 (Αρχείο «μονάδες 2025.xlsx», που παραχώρησε στο πλαίσιο της έρευνας ο Δρ. Μενέλαος Θεοδωρουλάκης, Πρόεδρος ΔΣ της ΠΕΨΑΕΕ και Πρόεδρος της Ομοσπονδίας «ΑΡΓΩ», ελήφθη 31/05/2026, βάση της καταγραφής, όπως διευκρίνισε ο ίδιος, είναι πίνακες του Υπουργείου Υγείας, συγκεντρωμένοι και επικαιροποιημένοι από τον ίδιο με τις νέες μονάδες) καταγράφει 126 Κέντρα Ημέρας (116 ΝΠΙΔ και 10 ΝΠΔΔ), 35 Κινητές Μονάδες (29 ΝΠΙΔ και 6 ΝΠΔΔ) και 51 Κέντρα Ψυχικής Υγείας (44 δημόσια και 7 ΝΠΙΔ). Αποτυπώνει επίσης το στεγαστικό δίκτυο, που απουσιάζει από τον Ψηφιακό Χάρτη ως προς το δημόσιο σκέλος του με βάση ιδία καταγραφή: 222 στεγαστικές δομές ΝΠΙΔ (126 οικοτροφεία, 16 ξενώνες, 80 προστατευμένα διαμερίσματα- 3.252 εργαζόμενοι, 2.370 ένοικοι) και 311 στεγαστικές δομές ΝΠΔΔ (57 οικοτροφεία, 81 ξενώνες, 173 προστατευμένα διαμερίσματα- 1.564 εργαζόμενοι, 2.357 ένοικοι), καθώς και 58 ψυχιατρικά τμήματα σε γενικά νοσοκομεία, 19 Κέντρα Ψυχικής Υγείας με υπηρεσίες για παιδιά και εφήβους (13 ΝΠΔΔ και 6 ΝΠΙΔ) και 8 Μονάδες Έγκαιρης Παρέμβασης στην Ψύχωση. Συνολικά η καταγραφή αποτυπώνει 381 μονάδες ΝΠΙΔ και 380 ΝΠΔΔ- υπερδιπλάσιο σύνολο από τις 365 εγγραφές του Ψηφιακού Χάρτη του Μαΐου. Ωστόσο, πρέπει να επισημανθεί ότι η σύγκριση είναι ενδεικτική και όχι αυστηρά ισοδύναμη, καθώς οι δύο πηγές χρησιμοποιούν διαφορετική μέθοδο και δεν καλύπτουν κατ’ ανάγκη το ίδιο σύνολο δομών), ενώ, όπως επισημαίνει ο ίδιος ο κ. Θεοδωρουλάκης, «από τα 126 νοσοκομεία της χώρας λιγότερα από τα μισά διαθέτουν ψυχιατρικό τμήμα». Η καταγραφή αυτή αποτυπώνει το τυπικό εύρος του δικτύου, όχι όμως κατ’ ανάγκη τη λειτουργική του επάρκεια. Για τον λόγο αυτό, η αποτίμηση των υπηρεσιών χρειάζεται να συνεκτιμά τη στελέχωση, τη γεωγραφική κάλυψη, τη διασύνδεση των μονάδων και τη δυνατότητα συνέχειας της φροντίδας.

Στο ίδιο πλαίσιο, ο Μενέλαος Θεοδωρουλάκης εντοπίζει ένα δομικό πρόβλημα στο στεγαστικό μοντέλο της αποασυλοποίησης: «ένας ασθενής που βγήκε το 2000 από ένα ψυχιατρείο και μεταφέρθηκε για φροντίδα σε ένα οικοτροφείο, 25 χρόνια μετά μπορεί να τον δούμε ακόμα σε αυτό το οικοτροφείο», ενώ κατά τον ίδιο, σε αρκετά ευρωπαϊκά συστήματα η μετάβαση προς πιο αυτόνομες μορφές διαβίωσης επιχειρείται μέσα σε λίγα χρόνια, συχνά με ορίζοντα τριετίας. Φέρνει ως μέτρο σύγκρισης τη Σεβίλλη – τέσσερα οικοτροφεία και εβδομήντα προστατευμένα διαμερίσματα για όλη την πόλη – και αναφέρει ότι πρόταση της Ομοσπονδίας Φορέων Ψυχοκοινωνικής Αποκατάστασης και Ψυχικής Υγείας «ΑΡΓΩ» για 200 προστατευμένα διαμερίσματα, «τα οποία κοστίζουν όσο δέκα οικοτροφεία», δεν προχώρησε στον σχεδιασμό του Υπουργείου Υγείας ⁴.

Στο πλαίσιο της έρευνας, απευθυνθήκαμε και στον Στέλιο Στυλιανίδη και στον Βενετσάνο Μαυρέα, ομότιμο καθηγητή Ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, πρόεδρο του Επιστημονικού Συμβουλίου της ΕΠΑΨΥ. Υποστηρίζουν πως λειτουργούν ουσιαστικά 26 με 27 Κέντρα Ψυχικής Υγείας, ενώ θα χρειάζονταν περίπου 50 με 55 πλήρως ανεπτυγμένα. Επισημαίνουν ακόμη ότι ορισμένα Κέντρα Ψυχικής Υγείας λειτουργούν κυρίως ως εξωτερικά ιατρεία και ότι λείπουν ενιαίοι δείκτες αξιολόγησης και συστηματική τομεοποίηση των υπηρεσιών. Κατά την εκτίμησή τους, η εφαρμογή του σχεδιασμού που προβλέφθηκε στο Εθνικό Σχέδιο «ΨΥΧΑΡΓΩΣ Γ΄» του 2011 ⁵ – με έμφαση στον συντονισμό, τη λειτουργία δικτύων και τη διασφάλιση ποιότητας – δεν προχώρησε στον βαθμό που είχε αρχικά προβλεφθεί.

Κλίνες, νοσηλείες και προσωπικό

Η χρονοσειρά της ΕΛΣΤΑΤ αποτυπώνει μείωση σε βασικούς δείκτες των θεραπευτηρίων που ταξινομούνται στην κατηγορία «Νευροψυχιατρικά». Η Απογραφή Θεραπευτηρίων είναι ετήσια απογραφική έρευνα της ΕΛΣΤΑΤ που καλύπτει το σύνολο των θεραπευτηρίων της χώρας, με τα στοιχεία να ταξινομούνται κατά την κύρια ειδικότητα κάθε θεραπευτηρίου ⁶. Σύμφωνα με αυτήν, το 2024 καταγράφονται 41 νευροψυχιατρικά θεραπευτήρια, με 5.975 κλίνες κλειστής νοσηλείας, 67 κλίνες ημερήσιας νοσηλείας, 723 ιατρούς και 643 άτομα νοσηλευτικού προσωπικού.

Η σύγκριση με το 2019 δείχνει ότι τα θεραπευτήρια μειώθηκαν από 48 σε 41, οι κλίνες κλειστής νοσηλείας από 6.682 σε 5.975, οι ιατροί από 752 σε 723 και το νοσηλευτικό προσωπικό από 759 σε 643. Πρόκειται για μειώσεις που κυμαίνονται περίπου από 4% στους ιατρούς έως 15% στο νοσηλευτικό προσωπικό μέσα σε πέντε χρόνια. Μόνη εξαίρεση οι κλίνες ημερήσιας νοσηλείας, που αυξήθηκαν από 54 σε 67.

Πρέπει εδώ να σημειωθεί ότι το στοιχείο αυτό αφορά θεραπευτήρια που ταξινομούνται συνολικά ως νευροψυχιατρικά και δεν αποτυπώνει το σύνολο των ψυχιατρικών υπηρεσιών που λειτουργούν εντός γενικών, παιδιατρικών, αντικαρκινικών ή άλλων νοσοκομείων.

Ως προς τη νοσοκομειακή ζήτηση, το 2023 καταγράφηκαν 36.869 εξελθόντες ασθενείς για ψυχικές διαταραχές, ποσοστό 2,6% του συνόλου των νοσηλειών. Ιδιαίτερη σημασία έχει το ζήτημα των ακούσιων εισαγωγών, καθώς οι διαθέσιμες μελέτες τις τοποθετούν σε υψηλά επίπεδα, από 57% έως περίπου 75%, ανάλογα με την περιοχή, τη δομή και τη μεθοδολογία. Ποσοστό περίπου 75% αναφέρει το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ψυχική Υγεία 2021-2030 ⁷, σε μελέτη 600 εισαγωγών σε μία ψυχιατρική μονάδα του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Αττικής και σε μία ψυχιατρική κλινική γενικού νοσοκομείου στην Αττική, οι ακούσιες εισαγωγές ανήλθαν σε 60,7% (Peppou et al., 2022) και 57,4% σύμφωνα με τη μελέτη Stylianidis et al. 2017.

Τα ποσοστά αυτά έχουν περιγραφεί στη βιβλιογραφία ως υψηλότερα από εκείνα που καταγράφονται στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες. Οι καταγεγραμμένες αναλογίες κυμαίνονται από 28% στα Ιωάννινα έως 45% στην Πάτρα, 55% στη Θεσσαλονίκη και περίπου 60% στην Αττική, έναντι ευρωπαϊκού εύρους 3,2%-30% ⁸. Παράλληλα, η μέση διάρκεια νοσηλείας στα τρία αυτοτελή ψυχιατρεία παραμένει σημαντική: 21,4 ημέρες στο Ψ.Ν.Α. «Δαφνί», 16,1 ημέρες στο Δρομοκαΐτειο και 18,1 ημέρες στο Ψ.Ν. Θεσσαλονίκης, σύμφωνα με ιδία επεξεργασία στοιχείων BI-Health 2025 ⁹. Στο ίδιο πεδίο, πρόσφατη μελέτη του ίδιου ερευνητικού κύκλου καταγράφει τις πεποιθήσεις και τις στάσεις τυχαίου δείγματος 300 επαγγελματιών ψυχικής υγείας από δημόσιες υπηρεσίες της βόρειας Αθήνας και από τα δύο ψυχιατρικά νοσοκομεία της Αττικής απέναντι στην ακούσια νοσηλεία: το 89,93% συμφωνεί ότι τα άτομα με σοβαρή ψυχική διαταραχή είναι ωφελιμότερο να αντιμετωπίζονται σε κοινοτικές υπηρεσίες ψυχικής υγείας και το 84,01% ότι η ακούσια εισαγωγή πρέπει να αποτελεί την έσχατη θεραπευτική λύση. Την ίδια στιγμή, το 61,19% δηλώνει ότι η ακούσια νοσηλεία είναι συχνά η μόνη διαθέσιμη θεραπευτική επιλογή. Η αντίφαση αυτή αποτυπώνει το χάσμα ανάμεσα στην αρχή της κοινοτικής φροντίδας και στις επιλογές που οι επαγγελματίες αντιλαμβάνονται ως διαθέσιμες στην πράξη ¹⁰.

Τα στοιχεία για τις οργανικές θέσεις δείχνουν ότι στο Δρομοκαΐτειο, σύμφωνα με το Μητρώο Ανθρώπινου Δυναμικού του Ελληνικού Δημοσίου ¹¹, 808 από τις 1.154 οργανικές θέσεις εμφανίζονται κενές, δηλαδή περίπου το 70% του συνόλου, ενώ 302 είναι καλυμμένες, οι υπόλοιπες 44 καταγράφονται ως δεσμευμένες (15), υπό κατάργηση (18) ή μη οριζόμενες (11). Από την ίδια άντληση, στο Ελληνικό Κέντρο Ψυχικής Υγιεινής και Ερευνών (ΕΚΕΨΥΕ) καταγράφονται 136 κενές θέσεις σε σύνολο 246 (55%), με 107 καλυμμένες και τρεις σε άλλες διοικητικές καταστάσεις.

Στο ΑΧΕΠΑ, σύμφωνα με έρευνα της ΠΟΕΔΗΝ για τα νοσοκομεία και κέντρα υγείας της Βόρειας Ελλάδας που δημοσιεύθηκε στις 02/09/2025, οι κενές οργανικές θέσεις ανέρχονται σε 465 από 1.530, με 886 μόνιμους υπηρετούντες και 180 θέσεις δεσμευμένες σε προκήρυξη. Το API και οι δημόσιες ενότητες της πλατφόρμας ΣΔΑΔ ¹² είναι προσβάσιμα χωρίς κωδικούς πρόσβασης ¹³, σύνδεση απαιτούν οι εφαρμογές διαχείρισης και υπαλλήλων.

Απεξάρτηση

Ο ΕΟΠΑΕ- επίσημη επωνυμία «Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων» ¹⁴- που ξεκίνησε τη λειτουργία του την 1η Φεβρουαρίου 2025 κατ’ εφαρμογή του ν. 5129/2024, έχει ως αποστολή την παροχή υπηρεσιών από την πρόληψη και τη θεραπεία έως την επανένταξη και τη μείωση της βλάβης. Η έκταση στην οποία η οργανωτική ενοποίηση έχει μεταφραστεί σε ενιαία, διαφανή και μετρήσιμη λειτουργία των υπηρεσιών δεν αποτυπώνεται πλήρως στα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία.

Στο πεδίο των εξαρτήσεων, η Μένη Μαλλιώρη, ψυχίατρος και ομότιμη καθηγήτρια Ψυχιατρικής του ΕΚΠΑ, πρώην πρόεδρος του Δ.Σ. του ΟΚΑΝΑ και εκπρόσωπος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Διοικητικό Συμβούλιο του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για τα Ναρκωτικά (EUDA), σε επικοινωνία που έγινε για την έρευνα περιέγραψε ένα τοπίο σε μετάβαση: η ενοποίηση των φορέων στον ΕΟΠΑΕ δεν έχει συνοδευτεί, τουλάχιστον δημόσια, από σαφή εικόνα για το ποιες δομές λειτουργούν και με ποια στελέχωση, ενώ οι θεραπευτικές ανάγκες δεν αφορούν πλέον κυρίως την ηρωίνη αλλά και την κοκαΐνη, την πολυχρήση, το αλκοόλ και τις συμπεριφορικές εξαρτήσεις -κάτι που απαιτεί, όπως τόνισε, επικαιροποίηση των δομών και εκπαίδευση του προσωπικού στις νέες μορφές εξάρτησης.

Η ψυχίατρος Κατερίνα Μάτσα, πρώην επιστημονική υπεύθυνη της Μονάδας Απεξάρτησης «18 ΑΝΩ» του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Αττικής, συνδέει ευθέως την εξάρτηση με την ψυχική υγεία, υποστηρίζει ότι η εξάρτηση δεν μπορεί να ιδωθεί αποκομμένη από το ψυχικό υπόστρωμα, το τραύμα και το κοινωνικό πλαίσιο κρίσης μέσα στο οποίο αναπτύσσεται. Παράλληλα, ασκεί κριτική στην ομογενοποίηση των θεραπευτικών προγραμμάτων, υποστηρίζοντας ότι κάθε περίπτωση είναι ιδιαίτερη και ότι χρειάζονται διαφορετικές θεραπευτικές προσεγγίσεις, ώστε οι άνθρωποι με εξάρτηση να μπορούν να επιλέγουν το πρόγραμμα που τους ταιριάζει.

Σύμφωνα με την Ετήσια Έκθεση του ΕΚΤΕΠΝ ¹⁵, το 33,4% των θεραπευόμενων για χρήση ουσιών -3.541 άτομα – είχαν διαγνωσμένο ψυχιατρικό πρόβλημα, στοιχείο που αναδεικνύει τη σημασία της διασύνδεσης των δομών απεξάρτησης με τις δημόσιες υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Στο σκέλος της επανένταξης, το 2023 λειτουργούσαν 27 Κέντρα Κοινωνικής Επανένταξης – για 24 από αυτά, η Έκθεση καταγράφει 765 θέσεις και 713 ωφελούμενους, ενώ στην πρόληψη το πανελλαδικό δίκτυο των 75 Κέντρων Πρόληψης έφτασε, το σχολικό έτος 2022-2023, σε περισσότερους από 110.000 μαθητές – με την έρευνα ESPAD-Ελλάδα 2024 ¹⁶. Η ελληνική καταγραφή αναδεικνύει επίσης τη σημαντική παρουσία ψυχιατρικής συννοσηρότητας μεταξύ των ανθρώπων που βρίσκονται σε θεραπεία για χρήση ουσιών, χωρίς όμως να επιτρέπει άμεση σύγκριση με τις ευρωπαϊκές εκτιμήσεις, λόγω διαφορών στον ορισμό, στη μεθοδολογία και στον πληθυσμό αναφοράς.

Οι άνισες διαδρομές της φροντίδας

Η γεωγραφική κατανομή των υπηρεσιών παρουσιάζει σημαντικές διαφοροποιήσεις. Στην Κρήτη καταγράφονται 29 αμιγώς δημόσιες δομές, με άνιση κατανομή ανά περιφερειακή ενότητα: 14 στα Χανιά, 9 στο Ηράκλειο, 3 στο Ρέθυμνο και 3 στο Λασίθι. Το Γενικό Νοσοκομείο Αγίου Νικολάου Λασιθίου δεν διαθέτει Ψυχιατρική Κλινική.

Στις Κυκλάδες, η ψυχιατρική φροντίδα στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στις Κινητές Μονάδες Ψυχικής Υγείας: δύο της ΕΠΑΨΥ, στις Βορειοανατολικές και Δυτικές Κυκλάδες, και μία της ΚΛΙΜΑΚΑ στις Νοτιοανατολικές Κυκλάδες. Οι δύο μονάδες της ΕΠΑΨΥ εξυπηρέτησαν συνολικά 2.381 ωφελούμενους το 2023. Το ελληνικό μοντέλο των Κινητών Μονάδων Ψυχικής Υγείας περιλαμβάνεται σε συλλογή καλών πρακτικών του Συμβουλίου της Ευρώπης για την προώθηση της εκούσιας φροντίδας και την πρόληψη του εξαναγκασμού.

Το ίδιο μοτίβο επιβεβαιώνει από τη σκοπιά των φορέων ο Μενέλαος Θεοδωρουλάκης: ολόκληρες γεωγραφικές περιοχές αναγκάζουν τους ασθενείς- ιδίως στις ακούσιες νοσηλείες- «να διασχίζουν τη μισή χώρα». Από όλες τις Κυκλάδες, δεν υπάρχει ψυχιατρική κλινική στα νοσοκομεία της Σύρου, της Σαντορίνης ή της Νάξου, ενώ στο Νότιο Αιγαίο, πέρα από το κρατικό θεραπευτήριο της Λέρου- που δέχεται ακόμη ακούσιες νοσηλείες- τονίζει ότι λείπει άλλη νοσοκομειακή δυνατότητα για ακούσιες νοσηλείες. ¹⁷.

Το εύρος των περιφερειακών κενών επιβεβαιώνεται και από το ίδιο το Υπουργείο Υγείας: απαντώντας στη Βουλή σε αναφορά του βουλευτή Θεόφιλου Λεονταρίδη για τη δημιουργία Κέντρου Ημέρας και Κινητής Μονάδας για την άνοια στις Σέρρες ¹⁸, το Υπουργείο απαριθμεί συνολικά τρεις λειτουργούσες δομές για την άνοια σε ολόκληρη την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας- δύο Μονάδες αντιμετώπισης προβλημάτων Alzheimer («Αγία Ελένη» και «Άγιος Ιωάννης») και το Κέντρο Ημέρας για την Άνοια «Η Παναγία η Βηματάρισσα» στην Κατερίνη- ενώ από την απάντηση δεν προκύπτει καμία λειτουργούσα δομή για την άνοια στις Σέρρες, η απάντηση παραπέμπει στους στόχους του Εθνικού Σχεδίου Δράσης ¹⁹, με ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2030. Σημειώνεται ότι οι Σέρρες περιλαμβάνονται πλέον στις 21 περιφερειακές ενότητες της πρόσκλησης του Απριλίου 2026 που περιγράφεται παρακάτω- για δομή αυτισμού ωστόσο, όχι άνοιας.

Η δημόσια παιδοψυχιατρική παρουσιάζει σημαντική συγκέντρωση υπηρεσιών στην Αττική. Σε εθνικό επίπεδο λειτουργούν 67 Κοινοτικά Κέντρα Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Εφήβων (ΚοΚεΨΥΠΕ) και 20 παιδοψυχιατρικά τμήματα σε γενικά νοσοκομεία – τα τελευταία όπως αποτυπώνονται και στην καταγραφή «Μονάδες ΨΥ 2025». Οι καταμετρήσεις αυτές αφορούν διαφορετικές κατηγορίες υπηρεσιών από τα 19 Κέντρα Ψυχικής Υγείας με υπηρεσίες για παιδιά και εφήβους της ίδιας καταγραφής και δεν είναι μεταξύ τους αθροίσιμες ή άμεσα συγκρίσιμες.

Η πρόσβαση στην περιφέρεια εμφανίζει διαφοροποιήσεις. Στην Κρήτη, για παράδειγμα, καταγράφονται δύο δημόσια κέντρα. Στα νησιά του Βορείου Αιγαίου, η ΕΛΣΤΑΤ καταγράφει έναν εγγεγραμμένο παιδοψυχίατρο στη Λέσβο, τρεις στη Χίο και κανέναν στη Σάμο, έναντι 250 στην Αττική, σε σύνολο 427 πανελλαδικά ²⁰. Ο πίνακας αποτυπώνει εγγεγραμμένους ιατρούς ανά νομό και ειδικότητα, και δεν διακρίνει τον τομέα απασχόλησης ή τη θέση τους στο δημόσιο σύστημα υγείας. Συνολικά, κατά την εκτίμηση του καθηγητή ψυχιατρικής Στέλιου Στυλιανίδη, όπως καταγράφεται στη συνομιλία του με τον Βενετσάνο Μαυρέα που δημοσιεύεται στην τελική εργασία του Αλέξιου Μιχαλούδα στην ΕΣΔΔΑ ²¹, η παιδοψυχιατρική φροντίδα στη χώρα καλύπτεται «κατά 85-90%, κατά προσέγγιση, από τον ιδιωτικό τομέα»- εκτίμηση που αναδεικνύει τη σημασία της δημόσιας κάλυψης, ιδίως εκτός Αθήνας και Θεσσαλονίκης. Όταν η δημόσια κάλυψη είναι περιορισμένη, μέρος του οικονομικού και φροντιστικού κόστους καταλήγει να αναλαμβάνεται από τις οικογένειες. Η επιβάρυνση αυτή έχει καταγραφεί και σε ελληνική μελέτη σε 190 συγγενείς ανθρώπων με σοβαρή ψυχική διαταραχή που εξυπηρετούνταν από κοινοτικές υπηρεσίες της Αττικής: το 15% ανέφερε συχνή δυσκολία κάλυψης των συνήθων οικονομικών αναγκών του νοικοκυριού, ενώ η συχνότερη στρατηγική αντιμετώπισης ήταν η κατανάλωση αποταμιεύσεων (56,8%), η μελέτη δεν αφορά ειδικά την παιδοψυχιατρική φροντίδα ²². Την ίδια στιγμή, όπως επισημαίνει ο Μενέλαος Θεοδωρουλάκης, καταγράφονται πολύ πρόσφατα περιστατικά νοσηλείας εφήβων στο ΨΝΑ «Δαφνί» μαζί με ενήλικες- πρακτική που έχουν καταγγείλει δημόσια και εργαζόμενοι του νοσοκομείου ως επιστημονικά και δεοντολογικά απαράδεκτη.

Παράλληλα, μεταβάλλεται το ψηφιακό περιβάλλον μέσα στο οποίο διαμορφώνονται οι ανάγκες ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων. Σύμφωνα με τη σύνθεση στοιχείων «Growing Up Digital: An Evidence-to-Policy Synthesis» της πρωτοβουλίας CAMHI ²³) η οποία αξιοποιεί μεταξύ άλλων τα δεδομένα της ESPAD Ελλάδας, το ποσοστό των εφήβων 15-16 ετών με ενδείξεις προβληματικής ενασχόλησης με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αυξήθηκε από 36,1% το 2015 σε 48,0% το 2024, με υψηλότερα ποσοστά στα κορίτσια. Τα στοιχεία αυτά αποτυπώνουν παράγοντες έκθεσης και κινδύνου, όχι την καταγεγραμμένη ζήτηση υπηρεσιών.

Σε απεύθυνση που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της έρευνας, ο Παντελεήμων-Βασίλειος Μποζίκας Καθηγητής Ψυχιατρικής στο Τμήμα Ιατρικής του ΑΠΘ και Πρόεδρος της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας, ανέφερε ότι, με πρόσφατη νομοθετική ρύθμιση, οι δομές ψυχικής υγείας του ΕΣΥ μεταφέρθηκαν ως αποκεντρωμένες μονάδες στις οικείες Διοικήσεις Υγειονομικών Περιφερειών (Δ.Υ.Πε.) και εντάχθηκαν στα αντίστοιχα Περιφερειακά Δίκτυα Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας (Πε.Δ.Υ.Ψ.Υ.)- Ν. 5129/2024 «Ολοκλήρωση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης» ²⁴, με μεταφορά των δομών στις Δ.Υ.Πε. από την 1η.1.2025 βάσει του νόμου και έναρξη λειτουργίας του Εθνικού Δικτύου Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας και των επτά Περιφερειακών Δικτύων Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας (Πε.Δ.Υ.Ψ.Υ.) την 1η Φεβρουαρίου 2025. Επισήμανε επίσης ότι ο συνολικός αριθμός παιδοψυχιάτρων στη χώρα παραμένει χαμηλός σε σχέση με τις πραγματικές ανάγκες, γεγονός που συνδέεται με τον περιορισμένο αριθμό διαθέσιμων θέσεων ειδικότητας, καθώς και με την απουσία ουσιαστικών κινήτρων για εργασία στο δημόσιο σύστημα.

Ενδεικτικά, επίσημα έγγραφα από διαφορετικές Υγειονομικές Περιφέρειες – τα οποία τηρούνται στον φάκελο τεκμηρίωσης της έρευνας – καταγράφουν δυσκολίες στην κάλυψη θέσεων Ψυχιατρικής και Ψυχιατρικής Παιδιού και Εφήβου. Στην 1η Υγειονομική Περιφέρεια Αττικής, το 2025, έξι από τα 18 εγκεκριμένα αιτήματα για επικουρικούς ιατρούς στις ειδικότητες της Ψυχιατρικής και της Ψυχιατρικής Παιδιού και Εφήβου δεν είχαν καλυφθεί λόγω έλλειψης υποψηφίων στον επικουρικό κατάλογο. Αντίστοιχα, στο Γενικό Νοσοκομείο Κέρκυρας, δύο προκηρυχθείσες θέσεις Ψυχιατρικής Παιδιού και Εφήβου, το 2020 και το 2021, απέβησαν άγονες. Σύμφωνα με απάντηση του Υπουργείου Υγείας στη Βουλή, για τις άγονες θέσεις είχε ζητηθεί και εγκριθεί η επαναπροκήρυξή τους.

Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ο καθηγητής Βενετσάνος Μαυρέας, ο οποίος επισημαίνει ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο τον συνολικό αριθμό των παιδοψυχιάτρων ή τις διαθέσιμες θέσεις ειδικότητας, για την κάλυψή τους στο δημόσιο απαιτούνται ουσιαστικά οικονομικά κίνητρα, ιδίως για θέσεις εκτός μεγάλων αστικών κέντρων. Την εκτίμηση ότι οι θέσεις ειδικότητας δεν επαρκούν σε σχέση με τις ανάγκες ενισχύει και δημόσια παρέμβαση της Παιδοψυχιατρικής Εταιρείας Ελλάδος–ΕΝΩ.ΨΥ.Π.Ε. τον Οκτώβριο του 2025, στην οποία η Εταιρεία ζητούσε τον διπλασιασμό των θέσεων ειδικευόμενων ιατρών στην ειδικότητα της Ψυχιατρικής Παιδιού και Εφήβου. Στο ίδιο δελτίο Τύπου ²⁵ υπογράμμιζε την ανάγκη ενίσχυσης της στελέχωσης των δημόσιων δομών, ανάπτυξης νέων διεπιστημονικών υπηρεσιών, ιδίως στην περιφέρεια, και βελτίωσης της συνεργασίας με τις υπηρεσίες της Δικαιοσύνης και της Εκπαίδευσης.

Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τον συνολικό αριθμό των ειδικών, αλλά και τη στελέχωση των δημόσιων υπηρεσιών και τη γεωγραφική κατανομή τους. Από τους 427 εγγεγραμμένους παιδοψυχιάτρους, μόνο περίπου 70 εκτιμάται ότι υπηρετούν στο ΕΣΥ – εκτίμηση που αποδίδεται στον Βενετσάνο Μαυρέα (επικοινωνία στο πλαίσιο της έρευνας). Ο ψυχίατρος Γιώργος Νικολαΐδης, διευθυντής της Διεύθυνσης Ψυχικής Υγείας και Κοινωνικής Πρόνοιας του Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού και εκπρόσωπος της Ελλάδας στην Επιτροπή Lanzarote του Συμβουλίου της Ευρώπης, επισημαίνει ²⁶ ότι, λόγω της περιορισμένης διαθεσιμότητας παιδοψυχιατρικών κλινών, ανήλικοι που χρειάζονται νοσηλεία, σε ορισμένες περιπτώσεις και κατόπιν εισαγγελικής εντολής, νοσηλεύονται σε ψυχιατρικά τμήματα ενηλίκων, κάτι που χαρακτηρίζει «τραγικό από κάθε άποψη».

Κατά την κλινική του εκτίμηση, αρκετές από αυτές τις νοσηλείες διαρκούν μόλις μία έως τρεις ημέρες, γεγονός που μπορεί να υποδηλώνει ότι δεν αφορούν παιδιά σε ψυχωτική κρίση, αλλά περιστατικά έντονης συμπεριφορικής απορρύθμισης, συχνά ασυνόδευτων ανηλίκων. Όπως επισημαίνει, το βασικό κενό αφορά την απουσία κοινοτικής φροντίδας και διακλαδικής συνεργασίας.

Δικαιώματα και συνέχεια της φροντίδας

Στο πεδίο των δικαιωμάτων, ο Συνήγορος του Πολίτη ²⁷ καταγράφει στο Ψυχιατρείο Κρατουμένων Κορυδαλλού τη χορήγηση φαρμάκου σε κρατούμενο/νοσηλευόμενο εν αγνοία του και διατυπώνει σοβαρό προβληματισμό για ενδεχόμενη φαρμακευτική υπερδοσολογία – πρακτική που, όπως υπενθυμίζει η Αρχή, μπορεί να συνιστά στην πράξη «χημική καθήλωση» όταν χρησιμοποιείται για τον έλεγχο της συμπεριφοράς. Στο Τμήμα Ψυχιατροδικαστικής του Ψ.Ν.Θ. «Γ. Παπανικολάου», όπου οι συνθήκες νοσηλείας κρίθηκαν κατά βάση προσανατολισμένες στα θεραπευτικά μέσα, καταγράφηκε παράλληλα, ως αρνητικό στοιχείο, η χρήση δερμάτινων ιμάντων άκρων παλαιού τύπου που ασφαλίζουν με λουκέτο, καθώς και η απουσία ενιαίου βιβλίου καταγραφής περιοριστικών μέτρων.

Σε ευρύτερο επίπεδο, η Έκθεση αναφέρεται και στους χώρους ψυχιατρικής κράτησης, ενώ σημειώνει ειδικά ότι οι κλειστές προνοιακές δομές δεν έχουν μέχρι σήμερα τύχει της προσοχής που δικαιούνται.
Μέχρι τη νομοθετική ρύθμιση του 2022, η μεταφορά προσώπων στο πλαίσιο της διαδικασίας ακούσιας νοσηλείας και κατόπιν εισαγγελικής παραγγελίας διενεργούνταν από τις αστυνομικές αρχές, χωρίς ειδική εκπαίδευση στη διαχείριση ψυχικής κρίσης. Το Υπουργείο Υγείας είχε επισημάνει τότε ότι η πρακτική της μεταφοράς με περιπολικό και χειροπέδες επιβάρυνε το στίγμα και μπορούσε να υποβαθμίσει την αξιοπρέπεια των ανθρώπων που βρίσκονταν σε κρίση.

Η ρύθμιση του 2022 όρισε ως βασικό σχήμα τη μεταφορά από εξειδικευμένο ψυχιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό των Κοινοτικών Μονάδων Ψυχικής Υγείας, με κατάλληλα διαμορφωμένα οχήματα και υπό τον συντονισμό του ΕΚΑΒ. ²⁸.

Τον Δεκέμβριο του 2025, η Εισαγγελία του Αρείου Πάγου, με την Εγκύκλιο 8/2025, επανέλαβε ότι η αστυνομική συνδρομή πρέπει να ζητείται μόνο κατ’ εξαίρεση, όταν τεκμηριώνεται ανάγκη για λόγους ασφάλειας. Στην παρούσα έρευνα δεν εντοπίστηκαν, ωστόσο, δημόσια διαθέσιμα συγκεντρωτικά στοιχεία που να επιτρέπουν αποτίμηση της εφαρμογής της νέας διαδικασίας σε εθνικό επίπεδο.

Ένα ακόμη ζήτημα αφορά τη συνέχεια της φροντίδας μετά τη νοσηλεία. Κατά την αναζήτηση των δημόσια διαθέσιμων στοιχείων, δεν εντοπίστηκε δημοσιευμένος, τυποποιημένος εθνικός δείκτης ψυχιατρικής επανεισαγωγής μετά την έξοδο από το νοσοκομείο- δηλαδή συστηματική καταγραφή του ποσοστού των ασθενών που επανεισάγονται εντός συγκεκριμένου χρονικού διαστήματος, όπως οι 30 ημέρες. Διεθνώς, τέτοιοι δείκτες χρησιμοποιούνται ως συμπληρωματικός δείκτης έκβασης και συνέχειας της φροντίδας, καθώς οι υψηλές επανεισαγωγές μπορεί να συνδέονται με ανεπαρκή συντονισμό υπηρεσιών ή ελλιπή υποστήριξη μετά το εξιτήριο: ο ΟΟΣΑ δημοσίευε συγκριτικό δείκτη επανεισαγωγών για σχιζοφρένεια και διπολική διαταραχή εντός 30 ημερών έως και την έκδοση Health at a Glance 2013 (δείκτης 5.7, ο συγκεκριμένος πίνακας δεν περιλαμβάνεται στις πρόσφατες εκδόσεις, οι οποίες αποτυπώνουν άλλους δείκτες για την ψυχική υγεία), ενώ σε εθνικό επίπεδο ο δείκτης παραμένει σε ενεργή χρήση- π.χ. στην Αυστραλία, όπου ο εθνικός δείκτης επανεισαγωγής σε μονάδα οξείας ψυχιατρικής φροντίδας εντός 28 ημερών δημοσιεύεται έως σήμερα ²⁹. Η απουσία δημόσια διαθέσιμης εθνικής καταγραφής περιορίζει τη δυνατότητα συνολικής αποτίμησης της πορείας των ασθενών μετά την έξοδο από το νοσοκομείο. Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ψυχική Υγεία επισημαίνει ότι η συνεργασία μεταξύ των δομών είναι ελλιπής, με τις υπηρεσίες να λειτουργούν «κυρίως κάθετα» και «χωρίς να διασφαλίζεται το συνεχές της φροντίδας», ενώ διαπιστώνει «σημαντικές ανεπάρκειες και παντελή έλλειψη οποιουδήποτε συστήματος παραπομπής» μεταξύ των υπηρεσιών ³⁰.

Η σημασία της έγκαιρης και κοντινής κοινοτικής φροντίδας αναδεικνύεται και σε μελέτη στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Αλεξανδρούπολης. Οι ερευνητές εξέτασαν ανθρώπους που είχαν ήδη οδηγηθεί στο νοσοκομείο με εισαγγελική εντολή, ώστε να κριθεί αν χρειάζονταν νοσηλεία. Από όσους προέρχονταν από την Ορεστιάδα, το 83% τελικά εισήχθη στο νοσοκομείο, έναντι 69% όσων προέρχονταν από την Αλεξανδρούπολη και 61% από τη Ροδόπη. Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι η καλύτερη οργάνωση κοινοτικών ψυχιατρικών υπηρεσιών σε απομακρυσμένες περιοχές μπορεί να περιορίσει τις εισαγγελικές παραπομπές και τα μέτρα εξαναγκασμού. ³¹
Η έρευνα του Stylianidis και συνεργατών ³² καταγράφει ότι η προηγούμενη επαφή του ασθενούς με υπηρεσίες ψυχικής υγείας συνδέεται με έως και εξαπλάσια μείωση της πιθανότητας ακούσιας νοσηλείας.

Παράλληλα, το μοντέλο των κινητών μονάδων στις Κυκλάδες που υλοποιείται από την ΕΠΑΨΥ, το οποίο αναφέρεται και παραπάνω έχει αποτιμηθεί θετικά σε δημοσιευμένη επιστημονική αξιολόγηση ³³.

Η ψυχολογική υποστήριξη αποτελεί σημαντική διάσταση της συνολικής φροντίδας ανθρώπων με χρόνιες σωματικές παθήσεις ή αναπηρία, καθώς και των οικείων ή άτυπων φροντιστών τους. Ενδεικτικά, σε ελληνική μελέτη πρωτοβάθμιας φροντίδας, το 22,5% των ανθρώπων με χρόνιο πόνο εμφάνιζε ενδείξεις κατάθλιψης, έναντι 8,5% όσων δεν ανέφεραν χρόνιο πόνο ³⁴. Σε παλαιότερη ελληνική καταγραφή του προγράμματος EUROFAMCARE ³⁵, με δείγμα 1.014 οικογενειακών φροντιστών εξαρτώμενων ηλικιωμένων, ο μέσος χρόνος φροντίδας προς το κύριο πρόσωπο που φρόντιζαν ανερχόταν σε 51 ώρες την εβδομάδα. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει ότι οι άτυποι φροντιστές είναι κατά 20% πιθανότερο να αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής υγείας σε σύγκριση με όσους δεν παρέχουν φροντίδα. ³⁶.

Στο πιο πρόσφατο διάστημα καταγράφονται και κινήσεις ενίσχυσης. Τον Ιούνιο του 2026, η 5η Υγειονομική Περιφέρεια κατέθεσε πρόταση προς την Περιφέρεια Θεσσαλίας για τη δημιουργία Παιδοψυχιατρικής Κλινικής δυναμικότητας πέντε κλινών στο Γενικό Νοσοκομείο Βόλου «Αχιλλοπούλειο», για τη νοσηλεία παιδιών και εφήβων. Η πρόταση αφορά την ανάπτυξη δυνατότητας ενδονοσοκομειακής νοσηλείας, καθώς στο νοσοκομείο λειτουργεί ήδη Παιδοψυχιατρικό Τμήμα με εξωτερικές υπηρεσίες ³⁷.

Παράλληλα, το Υπουργείο Υγείας ανακοίνωσε την ανάπτυξη 40 νέων Μονάδων Ολικής Φροντίδας Ψυχικής Υγείας για άτομα με αυτισμό, νευροαναπτυξιακές διαταραχές και άνοια, μέσω χρηματοδότησης του ΕΣΠΑ ³⁸. Εγκαινιάστηκε επίσης Κέντρο Ημέρας για την άνοια στο Κιλκίς ³⁹, και άνοιξαν προκηρύξεις για ιατρούς ΕΣΥ στην πρωτοβάθμια ψυχική υγεία και προσκλήσεις του ΕΟΠΑΕ για 69 εξωτερικούς συνεργάτες με συμβάσεις παροχής υπηρεσιών, σε διαφορετικές ειδικότητες και περιοχές της χώρας ⁴⁰. Επιπλέον, καταγράφονται κινήσεις που συνδέονται με τη μακροχρόνια φροντίδα ψυχικής υγείας, ιδίως για ανθρώπους με άνοια, αυτισμό και νευροαναπτυξιακές διαταραχές. Τον Σεπτέμβριο του 2025, το Υπουργείο Υγείας έθεσε δημόσια στο επίκεντρο τη θεσμοθέτηση της μακροχρόνιας φροντίδας ψυχικής υγείας για ανθρώπους με σοβαρές και χρόνιες ανάγκες υποστήριξης. Ωστόσο, στις αρχές του 2026, η συνολική στρατηγική εμφανιζόταν ακόμη στον κυβερνητικό προγραμματισμό ως προς θεσμοθέτηση.

Η κατεύθυνση αυτή απέκτησε συγκεκριμένη συνέχεια με πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος της Διεύθυνσης Ψυχικής Υγείας του Υπουργείου Υγείας, αναρτημένη στη Διαύγεια στις 28 Απριλίου 2026, για την επιλογή φορέων λειτουργίας 21 Κέντρων Ημέρας Ολικής Φροντίδας Ψυχικής Υγείας με Κινητά Κλιμάκια για άτομα με αυτισμό και νευροαναπτυξιακές διαταραχές- ένα σε καθεμία από 21 περιφερειακές ενότητες της χώρας (μεταξύ άλλων: Ξάνθη, Χίος, Γρεβενά, Άρτα, Σέρρες, Ρέθυμνο, Σύρος). Ο συνολικός προϋπολογισμός ανέρχεται σε 29,4 εκατ. ευρώ μέσω ΕΣΠΑ (1,4 εκατ. ευρώ ανά κέντρο για 24 μήνες), με προβλεπόμενη στελέχωση 25 εργαζομένων σε πλήρη ανάπτυξη ανά δομή, δυνατότητα σταθερής ημερήσιας παρουσίας έως 40 ωφελουμένων σε δύο βάρδιες – παράλληλα με εξυπηρέτηση δίκην εξωτερικού ιατρείου και παρεμβάσεις του κινητού κλιμακίου κατ’ οίκον – και κατανομή ανά Περιφερειακό Δίκτυο Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας (Πε.Δ.Υ.Ψ.Υ.) του ν. 5129/2024 ⁴¹. Σημειώνεται ότι το προβλεπόμενο για τη Σύρο Κ.Η.Ο.Φ. αποτελεί κοινοτική δομή ημέρας και κατ’ οίκον υποστήριξης για τον αυτισμό και τις νευροαναπτυξιακές διαταραχές, δεν προβλέπεται ως ψυχιατρική κλινική ή ως μονάδα με κλίνες οξείας νοσηλείας.

Στις πρόσφατες πρωτοβουλίες περιλαμβάνεται και η Πολιτιστική Συνταγογράφηση, πιλοτικό πρόγραμμα του Υπουργείου Πολιτισμού, σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας, ως συμπληρωματική αγωγή στην ψυχική υγεία. Στην εφαρμογή του συμμετείχαν 1.026 λήπτες υπηρεσιών ψυχικής υγείας, μέσω συνεργασίας 105 κοινοτικών υπηρεσιών του ΕΣΥ με 21 πολιτιστικούς φορείς.

Στις 31 Μαρτίου 2026, ο Οργανισμός Διασφάλισης της Ποιότητας στην Υγεία (ΟΔΙΠΥ) ανάρτησε διεθνή ανοικτό ηλεκτρονικό διαγωνισμό για την ανάπτυξη και πιλοτική εφαρμογή Ενιαίου Πλαισίου Αξιολόγησης των υπηρεσιών ψυχικής υγείας που παρέχονται από τους φορείς του άρθρου 11 του ν. 2716/1999 (μη κερδοσκοπικές μονάδες ψυχικής υγείας). Η διακήρυξη προβλέπει σύστημα δεικτών ποιότητας, ασφάλειας, απόδοσης και κλινικής αποτελεσματικότητας, καθώς και πιλοτικές αξιολογήσεις σε 80 μονάδες ψυχικής υγείας, με καταληκτική ημερομηνία υποβολής προσφορών την 8η Μαΐου 2026. Προβλέπει ακόμη την εκπόνηση Εθνικής Αναφοράς Βάσης Αξιολόγησης και οδηγού λειτουργίας μόνιμου μηχανισμού αξιολόγησης. ⁴².

Το αίτημα για συστηματική αξιολόγηση έχει, σύμφωνα με τον Στέλιο Στυλιανίδη (συνέντευξη στο πλαίσιο της έρευνας), και με τον Μενέλαο Θεοδωρουλάκη (συνέντευξη στο πλαίσιο της έρευνας, 04/07/2026), και προϊστορία από την πλευρά των φορέων: πρόταση για συμμετοχική αξιολόγηση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας, στο πρότυπο του εργαλείου QualityRights του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, εκπονήθηκε με πρωτοβουλία της ΕΠΑΨΥ και με συντάκτες τους καθηγητές Βενετσάνο Μαυρέα και Στέλιο Στυλιανίδη, υιοθετήθηκε από την Ομοσπονδία «ΑΡΓΩ» και κατατέθηκε από αυτήν- με ρητή αναφορά στους συντάκτες της- στον πρώην Υφυπουργό Υγείας Δημήτριο Βαρτζόπουλο. Κατά τον ίδιο, δύο μήνες μετά την υποβολή δεν είχε υπάρξει αποτέλεσμα- η πρόταση, όπως είπε, «έχει χαθεί κάπου στη γραφειοκρατία» [σ.σ.: η σύνδεση της πρότασης αυτής με το έργο του ΟΔΙΠΥ αποδίδεται στη συνέντευξη και δεν τεκμηριώνεται προς το παρόν από δημόσιο έγγραφο].

Πρόκειται για παρεμβάσεις που, εφόσον υλοποιηθούν και στελεχωθούν επαρκώς, μπορούν να ενισχύσουν την κάλυψη αναγκών και να βελτιώσουν τη συνέχεια της φροντίδας. Η επίδρασή τους στη συνολική επάρκεια και στη γεωγραφική κάλυψη των υπηρεσιών θα μπορεί να αποτιμηθεί στην πράξη, με βάση τη λειτουργία και τη στελέχωσή τους.

Ένα μέρος της εικόνας παραμένει, ωστόσο, ασαφές, επειδή κρίσιμα στοιχεία δεν εντοπίζονται σε δημόσια διαθέσιμη, συγκεντρωτική και συγκρίσιμη μορφή. Στα στοιχεία αυτά περιλαμβάνονται η αντιπαραβολή λειτουργικών και οργανικών κλινών, ο διαχωρισμός εκούσιων και ακούσιων ανά δομή, τα εξωτερικά ραντεβού σε εθνικό σύνολο και η ανάλυση των δαπανών ανά ΥΠΕ. Για τις δαπάνες είναι διαθέσιμα κυρίως εθνικά σύνολα από διαφορετικές πηγές και με διαφορετικό το καθένα αντικείμενο μέτρησης, 292 εκατ. ευρώ το 2020 κατά την ΕΛΣΤΑΤ, ενώ το Εθνικό Σχέδιο Δράσης αναφέρει 470,4 εκατ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 3,3% της συνολικής υγειονομικής δαπάνης. Ωστόσο, τα δύο ποσά προέρχονται από διαφορετικές πηγές και μεθοδολογίες και δεν μπορούν να συγκριθούν ευθέως ως εκτιμήσεις της ίδιας δαπάνης. Δεν εντοπίστηκαν δημόσια διαθέσιμα, συγκεντρωτικά στοιχεία σε εθνικό επίπεδο για τους χρόνους αναμονής, τον ετήσιο αριθμό ανηλίκων που εξυπηρετούνται ή τον προϋπολογισμό ψυχικής υγείας ανά περιφέρεια.

Η Νιόβη Αναζίκου είναι δημοσιογράφος και ντοκιμαντερίστρια με έδρα την Αθήνα. Το έργο
της εστιάζει σε ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και υποεκπροσωπούμενων κοινωνικών
αφηγήσεων, με ιδιαίτερη έμφαση στην έμφυλη βία, τα δικαιώματα των παιδιών, τη δημόσια
υγεία και την κλιματική κρίση, καθώς και στις επιπτώσεις της στις τοπικές κοινωνίες.
Έχει πολυετή εμπειρία στη δημοσιογραφική έρευνα και το κοινωνικό ντοκιμαντέρ, έχοντας
δημιουργήσει πλήθος ντοκιμαντέρ, τηλεοπτικών σειρών και τεκμηριωμένων ρεπορτάζ. Στην
επαγγελματική της διαδρομή έχει συνεργαστεί, μεταξύ άλλων, με το VICE Greece, το ANT1+
και το Netwix, ενώ τα τελευταία χρόνια συνεργάζεται με το ERTNEWS στην ερευνητική
εκπομπή «ΦΑΣΜΑ».

Είναι Πρόεδρος του WIFT GR – Women in Film and Television Greece, του ελληνικού
παραρτήματος του διεθνούς δικτύου Women in Film and Television International. Διδάσκει
παραγωγή ταινιών και ντοκιμαντέρ σε αναγνωρισμένα ΙΕΚ, παραδίδει masterclasses για την
τεχνική της συνέντευξης και την κινηματογράφηση στη δημοσιογραφία και εργάζεται ως
ανεξάρτητη ερευνήτρια και δημιουργός.